Η (αν)ορθόδοξη ιστορία του "Εκκλησία Channel"

του Αποστόλη Λάλου

Είναι γεγονός ότι η Εκκλησία της Ελλάδος ήθελε – και ένα μέρος της ακόμα θέλει – την κατά το δυνατόν μεγαλύτερη προβολή της από τα ΜΜΕ. Αυτό σημαίνει, σε κάποιον βαθμό, και την ενεργοποίηση δικών της Μέσων Ενημέρωσης. Ωστόσο, η ιστορία έχει αποδείξει ότι η δημιουργία ενός ραδιοφωνικού σταθμού, σε σχέση με τη δημιουργία ενός αντίστοιχου τηλεοπτικού, ήταν έργο ευκολότερο στο να γίνει.

Η προσπάθεια δημιουργίας στην πράξη ενός πανελλαδικής εμβέλειας «Εκκλησία Channel» έλαβε χώρα κατά την θητεία του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χριστόδουλου, το 2000 – αν και είχε υπάρξει νωρίτερα μία αντίστοιχη σκέψη από τον Μητροπολίτη Πειραιώς Σεραφείμ. Το όλο πλάνο βρέθηκε αντιμέτωπο με συμφέροντα των ίδιων των εκκλησιαστικών αρχόντων, με την επίκληση πολιτικών, οικονομικών και αδειοδοτικών δυσχερειών, με αποτέλεσμα να έχει περάσει πια «στα ψιλά γράμματα» της Ιστορίας των ΜΜΕ στην Ελλάδα.

Η όλη υπόθεση ενδεχομένως να μην είχε κάποιο ενδιαφέρον αν δεν είχε μείνει πίσω μία συγκεκριμένη εκκρεμότητα: δόθηκαν κάποιες δωρεές από πιστούς, και πρόκειται για εκατοντάδες εκατομμυρίων δραχμών (στην πορεία έγιναν ευρώ) από το 2000 ως το 2005. Τουλάχιστον 440 εκατομμύρια δραχμές, ή 1.291.269 ευρώ και κάτι ψιλά, και αυτά είναι όσα μπορούμε να γνωρίζουμε.

(φώτο: από τη δοκιμή της ισοτιμίας του ποσού των δωρεών που γνωρίζουμε ότι έλαβε η Αρχιεπισκοπή Αθηνών και πάσης Ελλάδος, για την ίδρυση και λειτουργία τηλεοπτικού σταθμού. Μπορείτε να δοκιμάσετε κι εσείς τον έλεγχο ισοτιμίας από δραχμές σε ευρώ, μέσω της ιστοσελίδας www.xe.com)

Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα από την αρχή.

Η πρώτη δράση

(το σχετικό ρεπορτάζ της εφημερίδας «Ελεύθερος Τύπος», όπως διασώζεται σήμερα από το in.gr)

Σε ρεπορτάζ που δημοσίευσε στις αρχές Αυγούστου του 2000 ο «Ελεύθερος Τύπος», επιτροπή της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου, με προεξάρχοντα τον Μητροπολίτη Δημητριάδος και Αλμυρού Ιγνάτιο (!), κατέθεσε στον τότε Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο οικονομοτεχνική μελέτη βάσει της οποίας προκρίνονταν ως λύσεις για την εκπομπή του τηλεοπτικού σταθμού της Εκκλησίας της Ελλάδος οι εξής δύο:

α) η ενοικίαση ωρών σε κανάλι που να εκπέμπει δορυφορικά, με στόχο την παγκόσμια εμβέλεια του προγράμματος

β) η μερική ή ολική αγορά ενός υπάρχοντα σταθμού, περιφερειακής εμβέλειας και με έδρα στην Αττική. Υπήρχε η σκέψη για τον σταθμό αυτόν, ότι η άδεια εκπομπής του θα μετατρεπόταν σε πανελλαδικής εμβέλειας, λόγω της κάλυψης που θα προσέφερε η αιγίδα της Εκκλησίας.

Η ομάδα εργασίας

(φώτο: το σχετικό ρεπορτάζ από την εφημερίδα «Το Βήμα»)

Για την υλοποίηση αυτού του σκοπού, όπως προκύπτει εύλογα, έπρεπε να συγκροτηθεί μία ομάδα εργασίας. Αυτήν θα έπρεπε να την αποτελούσαν προσωπικότητες τόσο εντός, όσο και εκτός των εκκλησιαστικών κύκλων – τουλάχιστον της άμεσης επιρροής από την Αρχιεπισκοπή.

(φώτο: τα μέλη της ομάδας εργασίας, πλην του Αρχιμανδρίτου Κ. Παπανικολάου, με τη σειρά που αναφέρονται και στην παρακάτω παράγραφο)

Από τα δεδομένα του ρεπορτάζ, την Ιεραρχία εκπροσωπούσαν ο Μητροπολίτης Δημητριάδος Ιγνάτιος και ο Αρχιμανδρίτης Κωνσταντίνος Παπανικολάου, ενώ το σώμα συναποτελούσαν ο Βασίλης Γιούλτσης, τότε Καθηγητής Θεολογίας στο ΑΠΘ, οι δημοσιογράφοι Τάσος Παπαδόπουλος και Πάνος Παναγιωτόπουλος και οι σκηνοθέτες Μεγακλής Βιντιάδης και Τάσος Μπιρσίμ.

Ο σκοπός ήταν ιερός;

Αν κρατήσουμε την εισήγηση που είχε εκφωνήσει στις 6.10.2005 ενώπιον της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδας ο νυν Αρχιεπίσκοπος (τότε Μητροπολίτης Θηβών και Λεβαδείας) Ιερώνυμος, ως προς τον σκοπό, θα βγάλουμε σίγουρα ένα συγκεκριμένο, στρωτό συμπέρασμα: ότι η ίδρυση τηλεοπτικού σταθμού της Εκκλησίας, με τη μέγιστη δυνατή κάλυψη, θα συνέβαλε καθοριστικά στην προβολή των επίσημων φιλανθρωπικών και επιμορφωτικών δραστηριοτήτων της.

(φώτο: το σχετικό απόσπασμα, από την εισήγηση του τότε Μητροπολίτη Ιερωνύμου, 6 Οκτωβρίου 2005. Πηγή: ecclesiagreece.gr)

Αν συσχετίσουμε, όμως, την εμπλοκή του επιχειρηματία Παναγιώτη Δρακόπουλου με τον υπό ίδρυση σταθμό, ενδεχομένως αυτό να διαλύσει την αθωότητα με την οποία αντιμετωπίζουμε το «Εκκλησία Channel».

Ο Δρακόπουλος είχε οριστεί από τον μακαριστό Χριστόδουλο διοικητικό στέλεχος της Επικοινωνιακής και Μορφωτικής Υπηρεσίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, το 2002 βρισκόταν ήδη σε αυτή τη θέση. Και μάλιστα, είχε αναλάβει προσωπικά τη διαχείριση του ηλεκτρονικού διαλόγου πιστών – Εκκλησίας, με τη δημιουργία του newsletter «Ecclesia Report» και την ενεργή παρουσία στο διαδίκτυο μέσω της ιστοσελίδας www.ecclesia.gr.

(φώτο: σχετικό απόσπασμα από το ρεπορτάζ του «Ιού» στην εφημερίδα «Ελευθεροτυπία», 19-05-2002. Το πλήρες μπορείτε να το διαβάσετε, πατώντας ΕΔΩ)

Γιατί, όμως, θεωρείται τόσο προβληματική η εμπλοκή Δρακόπουλου με τις επικοινωνιακές υπηρεσίες της Εκκλησίας της Ελλάδος, άρα και με τον εκκολαπτόμενο τηλεοπτικό σταθμό;

(φώτο: η επίσημη διακήρυξη του οργανισμού «Pro Europa»)

Μερικά χρόνια πριν, το 1999, ο οργανισμός «Pro Europa», τον οποίον συντόνιζε ως τον θάνατό του, είχε αναλάβει τη δημιουργία της πιστωτικής κάρτας «Αγαπώ τα παιδιά – Mastercard» (σε συνεργασία με την Εθνική Τράπεζα και την Εκκλησία της Ελλάδος). Για το πού κατέληξαν τα χρήματα από τις αγορές των καρτών αυτών δεν υπήρξε η προσδοκώμενη διαφάνεια από την Εθνική Τράπεζα και την Pro Europa, όπως διαβάζουμε και στο ρεπορτάζ της ομάδας του «Ιού» στις 19 Μαΐου 2002. Αντιθέτως, οι φορείς αυτοί αρνήθηκαν να απαντήσουν στις σχετικές ερωτήσεις των δημοσιογράφων ή να εισφέρουν κάποιο στοιχείο.

Και στο ίδιο ρεπορτάζ βρίσκουμε στοιχεία για το γεγονός ότι η οργάνωση του Π. Δρακόπουλου αθετούσε τακτικά τις υποχρεώσεις της έναντι των υπαλλήλων της, υπερτιμολογούσε τις υπηρεσίες που προσέφερε και ζητούσε πληρωμή για υπηρεσίες που είχε συμφωνηθεί να είναι δωρεάν. Αυτά, όμως, δεν απέτρεψαν τον τότε Αρχιεπίσκοπο από το να εντάξει τον εκλεκτό του, Δρακόπουλο, στην ομάδα που θα αναλάμβανε τον συντονισμό (και) του τηλεοπτικού σταθμού της Εκκλησίας…

Πού πήγαν τα λεφτά;

Φτάνοντας, λοιπόν, στο 2005 και με το εκκλησιαστικό κανάλι πανελλαδικής εμβέλειας να είναι ακόμα στα σκαριά, άρχισαν να υπάρχουν αμφιβολίες και αρκετά δυσδιάκριτα σημεία ως προς τη ροή του χρήματος από τις δωρεές που έγιναν προς την Αρχιεπισκοπή γι’ αυτόν τον σκοπό.

Ειδικά αν σκεφτεί κανείς την δωρεά μίας μόνο ευκατάστατης πιστής στις 2 Μαρτίου του 2000, που άγγιξε το δυσθεώρητο ύψος των 100 εκατομμυρίων δραχμών, όπως διαβάζουμε στο ρεπορτάζ του δημοσιογράφου Πέτρου Παπαβασιλείου από το «Έθνος της Κυριακής» (30-10-2005, σ. 36).

Κι αφού το ποίμνιο δεν ήξερε τι συνέβαινε με τα χρήματα που διέθετε στην Εκκλησία υπέρ τηλεοράσεως, θα ήξεραν έστω οι Μητροπολίτες... Όχι απαραίτητα! Τα έσοδα (φέρεται να) κατέληγαν στα ταμεία της Αρχιεπισκοπής Αθηνών και να μην περνάνε από τον έλεγχο της Ιεράς Συνόδου, ενώ και ο Χριστόδουλος από πλευράς του δεν προέβαινε σε συγκεκριμένες δηλώσεις για το θέμα, παρά μόνο αναφερόταν με γενικόλογο τρόπο μέσω εισηγήσεών του ως και τα τέλη Οκτωβρίου του 2005. Οπότε και απέσυρε την πρότασή του για τη δημιουργία του νέου σταθμού.

(φώτο: το κύριο ρεπορτάζ του Πέτρου Παπαβασιλείου, σχετικά με τις εξελίξεις στην υπόθεση του «Εκκλησία Channel». Έθνος της Κυριακής, 30-10-2005, σ. 36)

Τα ιερά και… συμφέροντα

Αλλά ας βάλουμε για λίγο το οικονομικό ζήτημα στην άκρη, για να δούμε κάτι εξίσου ενδιαφέρον. Θα παρατηρήσατε, όταν έγραψα για τον Δημητριάδος Ιγνάτιο στην αρχή, ένα θαυμαστικό σε ειρωνική παρένθεση. Η επιλογή δεν ήταν τυχαία, καθώς ήταν από εκείνους που φέρονται να έβαζαν προσκόμματα στο εγχείρημα. Γιατί, όμως;

Κατά το προαναφερθέν ρεπορτάζ του Π. Παπαβασιλείου, ο π. Ιγνάτιος προέβαλλε καθ’ όλο το διάστημα μετά το 2000 τις ενστάσεις του σχετικά με τη σκοπιμότητα της ίδρυσης αυτού του σταθμού. Οι ιεράρχες που τον κατηγορούσαν ανίχνευαν σε αυτή τη στάση την ύπαρξη της εκπομπής «Αρχονταρίκι», που εκείνος διατηρούσε και παρουσίαζε κάθε Κυριακή πρωί στην ΕΤ1 – και που δεν ήθελε να απωλέσει.

(πηγή βίντεο: Ιερά Μητρόπολη Δημητριάδος/YouTube)

Ωστόσο, στο ίδιο ρεπορτάζ, παρουσιάζεται και μία άλλη σκοπιά των συμφερόντων γύρω από το «Εκκλησία Channel»: εκείνοι που λειτουργούσαν ως θερμοί υποστηρικτές του εγχειρήματος, και μάλιστα αναλάμβαναν προσωπικά τη συγκέντρωση εσόδων για τη λειτουργία του σταθμού.

Όπως ακριβώς ίσχυσε στην περίπτωση του Μητροπολίτη πρώην Αττικής, Παντελεήμονα, για τον οποίον λεγόταν ότι η οικονομική «μεσιτεία» του στον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο δεν ήταν «αθώα»: ότι έκρυβε, στην πραγματικότητα, μία προσπάθεια του εκλιπόντος να αντιμετωπιστεί με επιείκεια ως προς τις κατηγορίες για σεξουαλικές επαφές με αγόρια.

(το βίντεο προέρχεται από την εκπομπή «Το Εξπρές του Μεσονυχτίου», του Σπύρου Καρατζαφέρη - Extra 3, 2008. Πηγή βίντεο: ARXEION)

Όνειρο απατηλό

Κατά καιρούς, από τον θάνατο του Χριστόδουλου (2008) ως και το 2018, το θέμα της ίδρυσης εκκλησιαστικού καναλιού ευρείας γεωγραφικής εμβέλειας επανερχόταν στις συζητήσεις. Κυρίως, όμως, ως σκέψη και λιγότερο ως ολοκληρωμένο πλάνο.

Το 2010, από το ρεπορτάζ της Μαρίας Αντωνιάδου (νυν Προέδρου της ΕΣΗΕΑ) στο «Βήμα», διαβάζουμε ότι ο Μητροπολίτης Σερρών και Νιγρίτας Θεολόγος επανέφερε το θέμα ενώπιον της Ιεράς Συνόδου, ωστόσο η πρότασή του «πάγωσε» λόγω υψηλού οικονομικού κόστους.

Το 2012, η Εκκλησία της Ελλάδος είχε βρεθεί πολύ κοντά σε συμφωνία με το εκκλησιαστικό κανάλι 4Ε της Βορείου Ελλάδος, για απόκτηση σταθερής τηλεοπτικής παρουσίας μέσω εξαγοράς τηλεοπτικού χρόνου κι όχι ολόκληρου του σταθμού.

(φώτο: απόσπασμα από το ρεπορτάζ του in.gr, 3-10-2012. Το πλήρες, διαβάστε το πατώντας ΕΔΩ)

Τέλος, το 2018 ο τότε Μητροπολίτης Λαγκαδά, Λήτης και Ρεντίνης Ιωάννης είχε δηλώσει ενώπιον της Ιεράς Συνόδου ότι η Εκκλησία πρέπει να εξασφαλίσει το συντομότερο δυνατόν την παρουσία της σε ραδιόφωνο, τηλεόραση και διαδίκτυο. Ο Μητροπολίτης Ναυπάκτου Ιερόθεος, ως εκπρόσωπος Τύπου τότε της ΔΙΣ, είχε επαναφέρει τη λύση της συνεργασίας με το κανάλι 4Ε, ωστόσο το πρόβλημα εμφανιζόταν αυτή τη φορά στο κομμάτι της αδειοδότησης.  

(φώτο: το πρόβλημα της ενδεχόμενης αδειοδότησης του τηλεοπτικού σταθμού της Εκκλησίας της Ελλάδος, όπως αναπτύχθηκε σε ρεπορτάζ της εφημερίδας «Κιβωτός της Ορθοδοξίας». Το πλήρες μπορείτε να το διαβάσετε πατώντας ΕΔΩ)

Κάπως έτσι, ακόμα και σήμερα, η δημιουργία ενός καναλιού πανελλαδικής εμβέλειας από την Εκκλησία της Ελλάδος παραμένει ακόμα και σήμερα στα χαρτιά, και η τύχη των προσδοκιών που είχαν και των δωρεών που πραγματοποίησαν οι πιστοί «για την τηλεόραση» ακόμα αγνοείται. Και από ένστικτο θα πω ότι θα συνεχίσει να αγνοείται, τουλάχιστον επίσημα. 

(πηγή αρχικής φωτογραφίας: BAI TV - Εκκλησία, Πολιτισμός, Ελλάδα/Facebook)

Best 92.6 και Γρηγόρης Ψαριανός: το χρονικό μίας καθ' υπερβολήν καταδίκης

 

του Αποστόλη Λάλου

Το όνομα του Γρηγόρη Ψαριανού μπορεί να είναι από το 2010 και ύστερα συνυφασμένο με την έννοια του πολιτικού «γυρολόγου», και ακόμα πιο πολύ με τη «ρετσινιά» του χυδαιολογείν, παρ’ όλα αυτά το δεύτερο είναι ένα στοιχείο που τον χαρακτήριζε ανέκαθεν. Πολύ χαρακτηριστικό δείγμα, οι στίχοι που είχε γράψει για το τραγούδι «Οι Εκλογές», των «Μουσικών Ταξιαρχιών».

(πηγή βίντεο: Μουσικές Περιηγήσεις/YouTube)

Με το αλήστου μνήμης δίστιχο, πριν το ρεφρέν: «στης Βουλής τα έδρανα, αχ κι εγώ να έκλανα». Άσχετα που αργότερα, το 2007, κάθισε και σε αυτά ως βουλευτής του Συνασπισμού.

(η δεύτερη στα χρονικά τοποθέτηση του Γρηγόρη Ψαριανού ως βουλευτή, για το ζήτημα των ναρκωτικών, της ποινικοποίησής τους και των σχετικών κυκλωμάτων διακίνησης. 20-11-2007)

Ωστόσο, ο Ψαριανός έχει γράψει τη δική του ιστορία και στο ραδιόφωνο, με μία εκπομπή που ακροβατούσε στα όρια μεταξύ ενημέρωσης και σάτιρας. Αθήνα 984, Flash 96, και το μεγάλο «μπαμ», με την μετεγγραφή του στον (μουσικό) Best 92.6! Εκεί, ωστόσο, η στιγμή για την οποία πέρασε στη ραδιοφωνική ιστορία δεν ήταν σίγουρα η πιο ιδανική.

(σπάνιο απόσπασμα από πρωινή εκπομπή του Ψαριανού, στον Ρ/Σ Flash 96)

Ας θυμηθούμε, λοιπόν, μαζί το παρ’ ολίγον οριστικό «λουκέτο» στους 92.6, που είχε επιβάλλει (και στη συνέχεια ανακάλεσε) το ΕΣΡ, τον Νοέμβριο του 2005.

Η επίμαχη εκπομπή

Το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης, κατά τη συνεδρίασή του την 1^η Νοεμβρίου 2005, έλαβε μια απόφαση που στη συνέχεια σχολιάστηκε από δηκτικά ως απολύτως καταδικαστικά σε μερίδα των ΜΜΕ. Επέβαλε την οριστική διακοπή λειτουργίας στον Ρ/Σ Best, λόγω της υβριστικής και απαξιωτικής φρασεολογίας του Γρηγόρη Ψαριανού, στη μεσημεριανή εκπομπή του της 17^ης Ιουλίου του ίδιου έτους.

Διαβάζοντας το σκεπτικό, βλέπουμε ότι ο παρουσιαστής χρησιμοποίησε τις λέξεις «κωλοσυμφέροντα», «μ@λάκες», «γ@μημένοι» και «γελοία υποκείμενα» εναντίον των πλοιοκτητών που διαχειρίζονταν την ακτοπλοϊκή συγκοινωνία στο λιμάνι του Πειραιά. Ενώ και στο υπόλοιπο της ίδιας εκπομπής χρησιμοποιείται, σύμφωνα και με τα αποσπάσματα που επικαλείται το ΕΣΡ, υπερβολικό υβρεολόγιο για ένα μουσικό ραδιοφωνικό πρόγραμμα.

Κατά το Συμβούλιο, υπήρχε αυξημένη ευθύνη του Ρ/Σ Best να ανταποκριθεί «στην εκπλήρωση της παιδαγωγικής του αποστολής» λόγω του νεανικού ακροατηρίου που άκουγε εκείνη την ώρα την εκπομπή του κ. Ψαριανού. Και επειδή υπήρξε κατάχρηση της ελευθερίας λόγου από την πλευρά του παρουσιαστή, σύμφωνα πάντα με την κρίση του ΕΣΡ, το Συμβούλιο θεώρησε ότι η διακοπή λειτουργίας του σταθμού ήταν η πλέον αποτελεσματική λύση για τη διαφύλαξη «πολιτιστικής ανάπτυξης των νέων».

(απόσπασμα από το σκεπτικό του ΕΣΡ, Απόφαση 435/1.11.2005)

Δύο μέτρα και δύο σταθμά: η αποκάλυψη του «Ιού»

Ωστόσο, η «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία» της 13^ης Νοεμβρίου και ο «Ιός» συγκεκριμένα, προέβησαν σε αποκαλύψεις για παρέμβαση εκκλησιαστικών κύκλων στο Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο, προκειμένου να επιβληθούν σκληρά μέτρα εναντίον του Best 92.6 – θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος πως αυτό συνέβη και προς παραδειγματισμό όποιου άλλου σταθμού σκεφτόταν να εντάξει στο δυναμικό του τον Γρηγόρη Ψαριανό.

Στο άρθρο της, η ομάδα του «Ιού», ωστόσο, δεν περιορίστηκε σε απλή αναφορά της παρέμβασης της Εκκλησίας αυτής καθαυτής, αλλά παρουσίασε και την εκπομπή που όντως προκάλεσε την αντίδρασή της.

25 Αυγούστου 2005, λοιπόν, και ο Ψαριανός καταφέρεται εναντίον των ιερέων για τη σεμνοτυφία και την κρυφή τους σεξουαλική δραστηριότητα, καθώς και εναντίον του μυστηρίου της Θείας Κοινωνίας (και όσων το ασπάζονται, ενώ ταυτόχρονα κατηγορούν τους κληρικούς που το τελούν).

Η εκπομπή αυτή, σύμφωνα με την ομάδα του «Ιού», αποσιωπήθηκε από το σκεπτικό του ΕΣΡ, για να μην φανεί καθοδηγούμενη η δίωξη σε βάρος του εν λόγω μουσικού ραδιοσταθμού – αλλά αυτεπάγγελτη. Ενώ, την ομολογία ότι η δίωξη στηρίχθηκε στην πραγματικότητα στην εκπομπή όπου έγιναν οι αναφορές Ψαριανού σε βάρος του κλήρου την έκανε ο τότε Αντιπρόεδρος του ΕΣΡ, Καθηγητής Δημήτρης Χαραλάμπης.

(απόσπασμα από το ρεπορτάζ της δημοσιογραφικής ομάδας του «Ιού», 13.11.2005. Μπορείτε να διαβάσετε το αναλυτικό, πατώντας ΕΔΩ)

Αντιδράσεις στα δημοσιογραφικά

Η απόφαση του Ραδιοτηλεοπτικού Συμβουλίου προκάλεσε την οξεία αντίδραση και κριτική από τα Μέσα της εποχής. Αιχμή του δόρατος αποτέλεσε η αποδιδόμενη μεροληπτική συμπεριφορά του ΕΣΡ και η εξάντληση της αυστηρότητας στον Ρ/Σ Best. 

Κάτι που συνέβαινε όσο ένα σύνολο διαφορετικών παρατυπιών, όπως η παραχώρηση τηλεοπτικού χρόνου σε τηλεπαιχνίδια-απάτες, η προβολή αισθησιακών ταινιών σε ώρες πριν τα μεσάνυχτα, η υποβάθμιση της ποιότητας του τηλεοπτικού λόγου στις μεσημεριανές εκπομπές (και όχι μόνο αυτά) ή, ακόμα και σε επίπεδο ραδιοφώνου, εκπομπή σταθμών χωρίς κάποια μόνιμη εγγύηση νομιμότητας και χωρίς επαρκές προσωπικό, έμεναν ατιμώρητες ή οι ποινές που επιβάλλονταν παρέμεναν στα χαρτιά και δεν εκτελούνταν.

Ενώ και το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΣΗΕΑ, όπως μπορούμε να διακρίνουμε στη συνέχεια του ίδιου ρεπορτάζ από την εφημερίδα CityPress (συμφερόντων Γιώργου Κύρτσου), αντέδρασε και ζήτησε από το ΕΣΡ να αναθεωρήσει την απόφασή του.

Για τη συμπαράσταση πολλών δημοσιογράφων είχε μιλήσει την ίδια περίοδο κι ο ίδιος ο Γρηγόρης Ψαριανός, σε συνέντευξή του στον δημοσιογράφο Χρίστο Λογαρίδη και την εφημερίδα «Espresso της Κυριακής». Χαρακτήρισε, τότε, τη στάση αυτή ως άμυνα εκείνων που φοβούνται ότι θα αντιμετωπίσουν αντίστοιχη «φίμωση» στο μέλλον, θεωρώντας ωστόσο ότι δεν θα αλλάξει κάτι αν αυτή η στάση δε μετουσιωθεί σε επιθετική γραμμή (σ.σ. διεκδικήσεις) από την πλευρά των δημοσιογράφων.

(το απόσπασμα προέρχεται από τη συνέντευξη του Γρηγόρη Ψαριανού στον Χρίστο Λογαρίδη. Espresso της Κυριακής, 6 Νοεμβρίου 2005, η παραπάνω αναφορά στους δημοσιογράφους αντλείται από τη σελίδα 23 της εφημερίδας)

Η αντίδραση του Best 92.6

Πάντως, παρά την εξοντωτική ποινή του ΕΣΡ, ο Γιώργος Καρκάνης (τότε διευθυντής προγράμματος του Ρ/Σ Best) αντιμετώπισε με έντονο σαρκασμό τις εξελίξεις, αποδίδοντας στην όλη κατάσταση έναν σουρεαλισμό σύμφυτο με τις λειτουργίες του ελληνικού Δημοσίου, ευχαριστώντας παράλληλα τους ακροατές του σταθμού για την… ευρηματικότητα και την πρωτοτυπία των μορφών διαμαρτυρίας που πρότειναν.

Ενώ κι ο Γρηγόρης Ψαριανός, απαντώντας σε ερωτήσεις του «Διοδώρου» για την εφημερίδα «CityPress», ευχαρίστησε το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης για την προβολή της εκπομπής του και την ενισχυμένη ακροαματικότητα του σταθμού μετά την επιβολή της διακοπής λειτουργίας. Παράλληλα, δήλωσε ανακουφισμένος που οι έξαλλες αντιδράσεις και οι χαρακτηρισμοί που έφταναν στην εκπομπή του δεν αφορούσαν πλέον τον ίδιο, αλλά την Ανεξάρτητη Αρχή.

Πάντως, η απόφαση ουσιαστικά έμεινε ανεκτέλεστη. Όπως είχε προτρέψει τη διοίκηση Λυμπέρη ο Δημήτρης Χαραλάμπης, εκείνη υπέβαλε αίτηση αναστολής της ποινής στο Συμβούλιο της Επικρατείας – η οποία και έγινε δεκτή.

(στο παραπάνω ρεπορτάζ της Γιώτας Στίγκα, για τη CityPress της 9ης Νοεμβρίου 2005, βλέπουμε αποτυπωμένη και τη δήλωση του κ. Χαραλάμπη για τη δυνατότητα προσφυγής του σταθμού στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Όσο για τις πιέσεις που... δεν δέχεται το ΕΣΡ, η αναφορά αυτή έρχεται σε αντίφαση με όσα είδαμε και από το ρεπορτάζ του «Ιού» προηγουμένως.)

Οριστική απαλλαγή… 17+ χρόνια μετά

Από τον Νοέμβριο του 2005 μεσολάβησαν μία ακόμη παραπομπή του ραδιοσταθμού στο ΕΣΡ το 2007 (πάλι για εκπομπή του Γρηγόρη Ψαριανού) και πρόστιμο 8.000 ευρώ, η πτώχευση των Εκδόσεων Λυμπέρη που οδήγησε σε παύση λειτουργίας και ανάκληση της άδειας εκπομπής του Best 92.6, η ανάληψη της ιδιοκτησίας το 2016 από τους εργαζομένους του σταθμού και η σταθεροποίησή του έκτοτε σε ικανοποιητικά ποσοστά στις μετρήσεις ακροαματικότητας – ξεκινώντας από το 1,7% και φτάνοντας σε σύντομο χρονικό διάστημα το 4-5%.

Ωστόσο, η «δαμόκλειος σπάθη» της ποινής του Νοεμβρίου του 2005 συνέχισε να βρίσκεται πάνω κι από τα μέλη του νέου συνεταιρισμού, μέχρι και τον Ιανουάριο του 2023. Τότε, δηλαδή, που δημοσιεύτηκε η απόφαση του ΕΣΡ για απαλλαγή της «ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ 92,6 ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥΧΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ» από το πρόστιμο, καθώς το συγκεκριμένο σχήμα αυτοδιαχείρισης δεν κατείχε τον σταθμό την επίδικη περίοδο.

(η οριστική απόφαση του ΕΣΡ, όπως δημοσιεύτηκε στις 26 Ιανουαρίου 2023. Πηγή: proradio.gr)

Το γεγονός, πάντως, ότι χρειάστηκε κάτι παραπάνω από 17 χρόνια για να αποφασιστεί η οριστική απαλλαγή ενός ραδιοφωνικού σταθμού, από μία καταδικαστική απόφαση που κατά κοινή ομολογία ήταν υπερβολική και υπαγορευμένη άνωθεν, αποτελεί πολύ χαρακτηριστικό δείγμα των αντανακλαστικών των κρατικών αρχών. Τόσο από πλευράς ταχύτητας, όσο κι από ηθικής πλευράς.

Υμνητές και Τιμητές του Χάρη Μπότσαρη

του Αποστόλη Λάλου

Στις 29 Μαρτίου 2016, από το βήμα της Βουλής, ο τότε Υπουργός Εθνικής Άμυνας και κυβερνητικός εταίρος Πάνος Καμμένος είχε πει, απευθυνόμενος στα έδρανα της Νέας Δημοκρατίας και συγκεκριμένα στη Σοφία Βούλτεψη:

«Γελάτε, δεν πειράζει. Η Αριστέα Μπουγάτσου, όμως, κι ο Χάρης ο Μπότσαρης πεθάνανε έχοντας τον καημό ότι όλα αυτά τα οποία ερευνούσαν και καταγγέλανε, κάποιοι σαν και σας τα κρύβανε και τα θάβανε, για να συγκυβερνήσουν με τον Βενιζέλο και να καλύψουν τον Παπαντωνίου και τον Τσοχατζόπουλο. Αυτή είναι η αλήθεια. Ε, λοιπόν, τέλος!»

(πηγή βίντεο: fun-news&sportsvideos/YouTube. Η επίμαχη αναφορά καλύπτει το πρώτο λεπτό του βίντεο)

25 μέρες νωρίτερα, στις 4 Μαρτίου, είχε πεθάνει ο Χάρης Μπότσαρης μόλις στα 66 του χρόνια, από ανεύρυσμα στον εγκέφαλο.

Επειδή σίγουρα άνθρωποι της δικής μου γενιάς δεν γνωρίζουν σε μεγάλο βαθμό τον εκπρόσωπο της ελληνικής ερευνητικής δημοσιογραφίας που παρουσιάζεται σε αυτό το άρθρο, θα αποδώσω τον Μπότσαρη μέσα από μία σειρά «σταθμών» της πορείας του. Δείτε το ως ένα διαφορετικό, ασυνήθιστο αφιέρωμα για τα 10 χρόνια από τον θάνατό του.

Η απόλυση από τον ΣΚΑΪ 100,3 – Ψυχάρης και Eurofighter

(πηγή φώτο: tvnea.com)

Ιούλιος 2006. Οι σχέσεις του Γιάννη Αλαφούζου, ιδιοκτήτη του ΣΚΑΪ, με τους δημοσιογράφους του ραδιοφώνου Αριστέα Μπουγάτσου και Χάρη Μπότσαρη περνούσαν πια στο κορυφαίο στάδιο κρίσης. 

Όχι ανεξήγητα, θα έλεγε κανείς, μια που η εκπομπή τους «Η Τρίτη Όψη» αποκάλυπτε πτυχές σκανδαλωδών υποθέσεων, όπως εκείνες του Σωκράτη Κόκκαλη και το σκάνδαλο της Siemens.

Δανείζομαι από το σχετικό ρεπορτάζ της «Ελευθεροτυπίας», 12 Ιουλίου 2006, σχετικά με το ποια ήταν η «δυσαρμονία των δημοσιογράφων με τον σταθμό» που οδήγησε εν τέλει στην απόλυσή τους – και με οικονομικά δυσβάσταχτες αγωγές να τους απειλούν άμεσα, ενώ εκείνοι απλώς έκαναν το ρεπορτάζ όπως όφειλαν:

«Οι δύο δημοσιογράφοι σε συνεχείς εκπομπές ενέπλεκαν άλλοτε με υπονοούμενα και άλλοτε ευθέως, τον εκδότη-διευθυντή του «Βήματος» Σταύρο Ψυχάρη στην προμήθεια των αεροσκαφών «Eurofighter» αξίας 3 δισ. ευρώ.

Αγωγές Ψυχάρη

Ηδη ο εκδότης-διευθυντής του «Βήματος» Στ. Ψυχάρης κατέθεσε αγωγές αστικής ευθύνης κατά του ραδιοσταθμού «Σκάι», αλλά και της εφημερίδας «Πρώτο Θέμα», που αναδημοσίευσε σχόλια και αποσπάσματα ραδιοφωνικών εκπομπών των δύο δημοσιογράφων, ζητώντας αποζημίωση 1 εκατ. ευρώ.

Στις αγωγές του ο κ. Ψυχάρης χαρακτηρίζει πλήρως συκοφαντικές τις πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν περί ανάμιξής του στην υπόθεση προμήθειας των «Eurofighter», καθώς και τα κείμενα που αναπαράχθηκαν στην κυριακάτικη εφημερίδα «Πρώτο Θέμα». Πρόκειται, αναφέρει, για “παραλήρημα χαλκευμένων ψευδολογιών και ανακριβειών, που θίγουν την τιμή και την υπόληψή μου χωρίς να παρατίθεται το παραμικρό αποδεικτικό στοιχείο”».

«Ποιος; Ο Παυλόπουλος;»

Αν, πάντως, δεν θυμάστε τον Μπότσαρη ως όνομα ή ως μορφή από την αποκαλυπτική του αρθρογραφία, το παρακάτω περιστατικό σίγουρα θα σάς τον θυμίσει οπτικά.

Φεβρουάριος 2011, τότε παρουσίαζε μαζί με τον Γιάννη Ντάσκα (που ήταν και ραδιοφωνικός του παρτενέρ τότε, στην εκπομπή «Μέσες Άκρες», και συνδιευθυντής στην εφημερίδα «Παρασκήνιο») την πολιτική εκπομπή «Δελτίο Θυέλλης» στο Channel 9.

(φώτο: από την παρουσίασή της εκπομπής τους στο Flickr του Ράδιο Εννέα 98.9)

Μπότσαρης και Ντάσκας είχαν την ανέλπιστη ευκαιρία, σε ένα από τα πάνελ της πρώτης εβδομάδας εκείνου του Φεβρουαρίου να έχουν καλεσμένο, μεταξύ άλλων, τον Άδωνι Γεωργιάδη από τον Λαϊκό Ορθόδοξο Συναγερμό. Και ο εκπρόσωπος της Νέας Δημοκρατίας εκεί, ο Κώστας Καραγκούνης, έκανε τη δήλωση ότι ο Αντώνης Σαμαράς εισηγείτο την κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου. Με αναφορά στον Προκόπη Παυλόπουλο, που είχε διατελέσει Υπουργός Εσωτερικών μέχρι και το 2009. Τι το ήθελε;

(πηγή βίντεο: imediavideos/YouTube)

Ο νυν Υπουργός Υγείας ξέσπασε σε γέλια για αρκετά δευτερόλεπτα, ενώ χαρακτήρισε τον Π. Παυλόπουλο ως «τον αχρηστότερο Υπουργό Εσωτερικών από καταβολής Ελληνικού κράτους». 

Δήλωση που, 12,5 μήνες μετά, κλήθηκε να ανασκευάσει στον τηλεοπτικό «αέρα», ενώπιον και του κ. Παυλόπουλου. Η αντίδραση του Γιώργου Αυτιά, δε χρειάζεται σχόλια εκ μέρους μου...

(πηγή βίντεο: Skai.gr/YouTube)

Να σημειωθεί, πάντως, ότι τους δύο παρουσιαστές τους είχε συνεπάρει η αντίδραση Γεωργιάδη και γελούσαν κι εκείνοι.

Το σκάκι τον θυμήθηκε. Η ΕΣΗΕΑ;

Σε άρθρο του τελευταίου χρονικά εκδότη της «Ελευθεροτυπίας», Χάρη Οικονομόπουλου, με τίτλο «Μνήμη Χάρη Μπότσαρη (Ελευθερίας Τύπου Εγκώμιο)», διακρίνουμε μεταξύ άλλων τη γνώση και την αγάπη του εκλιπόντος για το σκάκι – που τον κατέστησε για χρόνια υπεύθυνο της στήλης για το πνευματικό αυτό άθλημα, στην «Ε».

Με μία πρόχειρη ματιά στα Ελληνικά ΕΛΟ, φαίνεται ως κάτοχος δελτίου αθλητή του Σκακιστικού Ομίλου Καβάλας (η Καβάλα ήταν τόπος καταγωγής του), με εθνική αξιολόγηση 1510. Πάντως, και τα παιδιά του, Άννα-Μαρία και Χάρης-Δημήτρης, έχουν κληρονομήσει από τον πατέρα τους αυτή την αγάπη και διατηρούν μέχρι και σήμερα πολύ υψηλές επιδόσεις, πάνω από τους 2000 βαθμούς εθνικής αξιολόγησης.

Πέραν αυτού, διετέλεσε για 9 χρόνια (1988-1997) μέλος της διοίκησης της Ελληνικής Σκακιστικής Ομοσπονδίας. Η οποία, την επομένη του θανάτου του, έβγαλε μία συλλυπητήρια ανακοίνωση σχετικά με το άλλοτε μέλος της.

Ωστόσο, ο Χάρης Μπότσαρης ήταν βασικά δημοσιογράφος και μέλος της ΕΣΗΕΑ. 

Όσο είδατε, βέβαια, εσείς ανακοίνωση της Ένωσης Συντακτών για τον θάνατό του, τόσο την είδαμε κι εμείς. Ο Χ. Οικονομόπουλος, στο ίδιο άρθρο, αποδίδει την αδιαφορία του συνδικαλιστικού οργάνου στην αντίσταση του Μπότσαρη «απέναντι σε μεγαλοσυνδικαλιστές που έβαζαν το δικαίωμα στην απεργία πάνω από την υποχρέωση για ενημέρωση, νοσφιζόμενοι αργότερα φήμη και πελατεία της Ελευθεροτυπίας με την εφημερίδα που τύπωσαν στο πιεστήριο της Καθημερινής».

Μόνιμα «κόκκινα» πυρά

Τον Χάρη Μπότσαρη, όπως φάνηκε και παραπάνω, δεν τον ενδιέφερε αν θα είναι συμπαθής. Στην πραγματικότητα, βέβαια, πέρα από τους επιχειρηματίες που αναμενόμενα τον είχαν στο στόχαστρο λόγω των αποκαλύψεών του, πολύ συχνά δεχόταν επιθέσεις κι από τον αναρχικό χώρο. Και τα πυρά αυτά, από καιρού εις καιρόν, εξαπολύονταν μέσω του «Athens Indymedia».

Οι ρίζες της σύγκρουσης εδράζονται στην απεργοσπασία που έγινε τον Ιούλιο του 2004 (14-18/7) στο ραδιόφωνο του ΣΚΑΪ (100,3), με την επίθεση του «Indymedia» να παίρνει αφορμή από δημοσίευμα της ερευνητικής ομάδας του «Ιού» στην Σαββατιάτικη Ελευθεροτυπία (30/10/04).

Η κατηγορία που αποδόθηκε στο πρόσωπο του Μπότσαρη ήταν ότι, ενώ έπρεπε να εγγυηθεί για τα συνδικαλιστικά δικαιώματα των εργαζομένων ως εκπρόσωπός τους, εκείνος από μικροφώνου διατράνωνε ότι η δικαιοσύνη κήρυξε παράνομη την απεργία στον σταθμό. Όταν δύο χρόνια μετά απολύθηκε από τον ΣΚΑΪ, η γραμμή του «Indymedia» ήταν «ε, όχι και ήρωας ο Μπότσαρης! Είναι μια μικρή εκδίκηση για όσες κι όσους τον θυμόμαστε ως απεργοσπάστη, μηνυτή και υβριστή».

(φώτο: σχόλια στην ανάρτηση του Indymedia την 13η Ιουλίου 2006, υπό πέπλου ανωνυμίας, που χαρακτήριζαν τον Μπότσαρη ''άνθρωπο της εργοδοσίας'' και ''ρουφιάνο''.)

Σε άλλη περίπτωση, πάλι εδραζόμενη στο 2004 (Οκτώβριος), τον κατηγόρησαν για μετάδοση μέσω του ΣΚΑΪ 100,3 πληροφοριών σχετικών με την τρομοκρατική οργάνωση «17 Νοέμβρη», τις οποίες χαρακτήρισαν «παραμύθια», «πρακτορολογία» και σενάρια που προέρχονταν απευθείας από την Κρατική Υπηρεσία Πληροφοριών (νυν ΕΥΠ) και την Ελληνική Αστυνομία.

(φώτο: από τα σχόλια στην ανάρτηση του Indymedia για την εκπομπή περί "17Ν")

Επιπρόσθετα, τον Οκτώβριο του 2008 κατηγορήθηκε από χρήστες του ιδίου Μέσου για «μαύρη» και «αποκρουστική» προπαγάνδα επειδή έγραψε στο blog «Κουρδιστό Πορτοκάλι» – χωρίς να υπάρχουν εικόνες προς επιβεβαίωση της θέσης –  ότι είχαν σχηματιστεί ουρές έξω από την ελβετική τράπεζα UBS στη Ζυρίχη, «καθώς η τράπεζα πλήττεται από ζημιές ύψους 43 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε επισφαλείς επενδύσεις που έγιναν από το 2007 μέχρι πρόσφατα».

(φώτο: από μία εκ των δύο δημοσιεύσεων της 18ης Οκτωβρίου 2008, για τον Χ. Μπότσαρη, στο Indymedia. Η άλλη έχει περαστεί σε λινκ παραπάνω)

Αυλαία αόρατη έπεσε

Σίγουρα ένας δημοσιογράφος με τις παραστάσεις, τις επιλογές, την πορεία του Χάρη Μπότσαρη, δε θα μπορούσε να μείνει αλησμόνητος. Για την ενασχόληση με τα εθνικά σκάνδαλα, το πείσμα, τη μαχητικότητα του ως ρεπόρτερ. Όντας, όμως, κι αυτός ευγενική φυσιογνωμία στη ζωή του: ο συνδυασμός πραότητας και μαχητικότητας που συναντάται και στην περίπτωση της Αριστέας Μπουγάτσου – καθόλου τυχαίο ότι συνεργάστηκαν στην ίδια ραδιοφωνική εκπομπή επί πολλά χρόνια.

Ακόμα και για όσα του αποδίδονται ως λάθη, ως αμαρτήματα, ισχύει ότι «ουδείς αναμάρτητος». Και μπορεί να πει κανείς ότι του ανταπέδωσε ίσως με τον πιο βάναυσο τρόπο η μοίρα την «επιλογή στρατοπέδου» στην απεργοσπασία του 2004 – στον αντίποδα, άλλοι απεργοσπάστες των ημερών εκείνων, όπως ο Ανδρέας Μαζαράκης, «επιβραβεύονται» ως και σήμερα στους σταθμούς που εργάζονται και δεν τους μετακινεί κανείς από τη θέση τους.

Ωστόσο το σινάφι του, οι δημοσιογράφοι, θα έπρεπε να τον είχαν τιμήσει πιο ουσιαστικά, ή έστω να θυμηθούν ότι υπήρξε.

Σίγουρα όχι σαν να μην πέρασε. Γιατί πέρασε, και μάλιστα με πάταγο.

Ένα... διαφορετικό νέο ξεκίνημα

Συνήθως, ο κόσμος στις ψαροταβέρνες επιλέγει μύδια σαγανάκι, ειδικά εκείνοι που θέλουν διακαώς να φάνε κάτι... πιο εκλεκτό.

Ο τίτλος της ιστοσελίδας αυτής, ωστόσο, έχει ένα στοιχείο που, αν μη τι άλλο, δεν τρώγεται με τίποτα. Κυριολεκτικά και μεταφορικά. Τα Media, τα πολυαγαπημένα μας -ή και όχι- Μέσα Ενημέρωσης. Εκεί κάπου πατάει ο σκοπός αυτής εδώ της σελίδας.

Να δείτε την ιστορία προσώπων και θεμάτων που ''καταναλώνετε'' κάθε μέρα από τις οθόνες και γενικά τους δέκτες σας, ή που έτυχε να ''καταναλώσετε'' πιο παλιά. Να μάθετε κάτι για τα παραπάνω που, όσο άσχετο κι αν φαίνεται με την πορεία σας στη ζωή, είναι εν τέλει και κάπως σχετικό, συνδέεται με αυτήν. 

Και να καταλάβετε ότι, εν τέλει, κάποιες ιστορίες των Media φέρνουν μια πιο οικεία, πιο γνώριμη αίσθηση όταν ξέρεις τον τρόπο, όταν έχεις τα κατάλληλα στοιχεία να τις παρουσιάσεις. Ακριβώς όπως θα έκαναν αντίστοιχα σε ένα καλό μαγειρείο ή σε μία ψαροταβέρνα, φτιάχνοντας ένα σαγανάκι.

Ελπίζω κι εύχομαι αυτή η προσπάθεια να σάς αρέσει. Και θα κάνω ό,τι μπορώ για αυτό.

Αποστόλης Λάλος, δημοσιογράφος.

ΥΓ. Δεν το κρύβω, η εικόνα είναι όντως αποτέλεσμα Τεχνητής Νοημοσύνης. Κάνω κι εγώ τους πειραματισμούς μου σε αυτό το κομμάτι, το οπτικό. Ποτέ, όμως, στο κείμενο.